ETIKA MENJADI EJEN PERNIAGAAN

Segala puji bagi Allah SWT, Tuhan sekalian alam. Selawat dan salam ke atas junjungan besar Nabi Muhammad SAW, ahli keluarga Baginda serta para sahabat seluruhnya.

Perniagaan emas merupakan salah satu bidang muamalat yang mendapat tempat dalam masyarakat. Ramai yang menceburkan diri sebagai peniaga, wakil jualan atau ejen bagi memperoleh pendapatan yang halal. Pada asasnya, Islam mengiktiraf kegiatan perniagaan dan usaha mencari keuntungan, termasuk menerima komisen atas kerja pemasaran yang dibenarkan syarak.

Walau bagaimanapun, keharusan mencari keuntungan tidak bermaksud seseorang bebas menggunakan apa-apa kaedah untuk melariskan jualan. Seorang ejen bukan sekadar bertanggungjawab kepada majikan atau syarikat, bahkan turut memikul amanah terhadap pelanggan yang mempercayai penerangannya. Justeru, promosi yang berlebihan, penyalahgunaan pandangan hukum dan sikap mengutamakan komisen sehingga mengabaikan hak pelanggan hendaklah dijauhi.

Kejujuran Merupakan Asas Dalam Mempromosikan Perniagaan

Allah SWT berfirman:

يَـٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوا۟ لَا تَأْكُلُوٓا۟ أَمْوَٰلَكُم بَيْنَكُم بِٱلْبَـٰطِلِ

Maksudnya: “Wahai orang-orang yang beriman, janganlah kamu makan harta sesama kamu dengan jalan yang batil.”

Surah al-Nisa’ (29)

Ayat ini meletakkan prinsip bahawa pemerolehan harta mestilah melalui jalan yang dibenarkan syarak. Kerelaan pelanggan yang lahir daripada maklumat mengelirukan tidak boleh dijadikan alasan untuk menghalalkan penipuan.

Rasulullah SAW turut bersabda:

مَنْ غَشَّ فَلَيْسَ مِنِّي

Maksudnya: “Sesiapa yang menipu, maka dia bukan daripada golonganku.”

(Riwayat Muslim)

Hadis ini merupakan amaran keras terhadap perbuatan memperdaya pihak lain. Dalam konteks ejen kedai emas, penipuan boleh berlaku melalui penerangan yang tidak benar, penyembunyian risiko atau gambaran palsu tentang sesuatu produk.

Oleh itu, ejen hendaklah mengelakkan ungkapan seperti “pasti untung”, “tiada risiko”, “modal dijamin selamat” atau “rugi mustahil berlaku” sekiranya perkara tersebut tidak dapat dibuktikan dan tidak benar-benar menepati kontrak. Testimoni pelanggan, rekod pembayaran terdahulu dan unjuran keuntungan juga tidak boleh dipersembahkan seolah-olah menjadi jaminan terhadap hasil pada masa hadapan.

Promosi yang baik ialah promosi yang membantu pelanggan membuat keputusan berdasarkan fakta, bukan yang memanipulasi ketakutan, ketamakan atau rasa terdesak.

Jangan Menyalahgunakan Fatwa Dan Kenyataan Hukum Institusi Kefatwaan

Fatwa, irsyad hukum dan penjelasan syariah yang dikeluarkan oleh jabatan mufti merupakan rujukan ilmu yang perlu dihormati. Ia tidak wajar dijadikan alat pemasaran secara selektif sehingga mengubah maksud sebenar sesuatu pandangan.

Allah SWT berfirman:

وَلَا تَقْفُ مَا لَيْسَ لَكَ بِهِۦ عِلْمٌ

Maksudnya: “Dan janganlah engkau mengikut sesuatu yang engkau tidak mempunyai pengetahuan mengenainya."

Surah al-Isra’ (36)

Seorang ejen yang bukan ahli dalam bidang hukum hendaklah berhati-hati daripada membuat kesimpulan syariah yang melampaui pengetahuannya. Contohnya, sekiranya sesuatu irsyad hukum membincangkan keharusan membeli barang kemas secara ansuran, tidak wajar kenyataan tersebut digunakan untuk mendakwa bahawa semua skim simpanan emas, pelaburan, pembelian semula atau produk yang menjanjikan pulangan berkala turut mendapat keharusan yang sama.

Setiap produk mempunyai struktur akad yang tersendiri. Perbezaan antara jual beli, sewaan, wakalah, perkongsian keuntungan, pinjaman dan skim pembelian semula boleh memberikan implikasi hukum yang berbeza. Penilaian hendaklah dibuat berdasarkan hakikat kontrak, bukan semata-mata nama atau istilah yang digunakan.

Ejen hendaklah memastikan bahawa:

• Petikan fatwa atau irsyad hukum tidak dipotong sehingga menghilangkan syarat dan pengecualiannya.
• Tajuk, logo atau nama jabatan mufti tidak digunakan untuk menggambarkan seolah-olah terdapat pengesahan khusus yang sebenarnya tidak diberikan.
• Pandangan hukum tidak dikembangkan kepada produk lain tanpa penelitian yang sewajarnya.
• Sebarang dakwaan diluluskan syariah, disokong oleh dokumen pengesahan yang sah, jelas skopnya dan masih berkuat kuasa.

Sebagai contoh, Irsyad Hukum Siri Ke-928 oleh Jabatan Mufti Wilayah Persekutuan membincangkan hukum membeli barang kemas secara “pakai dulu, bayar kemudian”. Artikel tersebut menerangkan keharusan berdasarkan pandangan sebahagian ulama dan turut menyatakan pilihan yang lebih berhati-hati menurut pandangan jumhur. Ia tidak sepatutnya ditafsirkan sebagai kelulusan menyeluruh terhadap setiap skim kewangan yang melibatkan emas.

Justeru, sebelum mengambil sebarang tindakan mahupun mendalami kandungan sesebuah artikel, rujukan kepada para ahli ikhtisas dalam bidang berkaitan hendaklah dibuat terlebih dahulu demi memastikan kefahaman yang diperoleh adalah tepat dan benar.

Dimaksudkan dengan merujuk kepada ahli ikhtisas ialah bertanyakan kepada golongan yang berkeahlian, berilmu serta berpengalaman luas dalam disiplin masing-masing. Panduan ini berasaskan firman Allah SWT:

فَاسْأَلُوا أَهْلَ الذِّكْرِ إِن كُنتُمْ لَا تَعْلَمُونَ

Maksudnya: Oleh itu bertanyalah kamu (wahai golongan musyrik) kepada orang-orang yang berpengetahuan agama jika kamu tidak mengetahui.

Surah al-Nahl (43)

Pendekatan merujuk kepada ahli ikhtisas ini selari dengan kehendak syarak bagi memastikan setiap pertimbangan dibuat secara saksama, beramanah dan berpandukan fakta. Hal ini kerana Islam menuntut agar setiap permasalahan diselesaikan menerusi ilmu, kepakaran serta sumber dan kefahaman yang sahih.

Komisen Yang Halal Tidak Menghalalkan Pengabaian Amanah

Islam tidak melarang seseorang menerima upah atau komisen bagi kerja yang sah. Dalam perbahasan fiqh muamalat, urusan perantaraan dan perwakilan boleh dibenarkan dengan syarat pekerjaan serta terma ganjarannya memenuhi kehendak syarak.

Namun, komisen bukanlah lesen untuk mengabaikan kepentingan pelanggan. Amanah ejen merangkumi kejujuran dalam penerangan, ketelitian terhadap dokumen dan kesungguhan memastikan pelanggan memahami perkara yang ditawarkan. Jika ejen mengetahui adanya risiko material, syarat tersembunyi atau masalah pembayaran, maka dia tidak boleh sengaja menyembunyikannya semata-mata kerana bimbang kehilangan komisen. Keuntungan yang besar tidak semestinya membawa keberkatan apabila diperoleh melalui penyembunyian maklumat dan pengkhianatan kepercayaan.

Seorang ejen yang amanah sepatutnya mampu berkata kepada pelanggan: “Produk ini mungkin tidak sesuai dengan keadaan kewangan tuan atau puan,” walaupun nasihat tersebut menyebabkan jualan tidak berlaku. Menyelamatkan seseorang daripada keputusan yang tidak difahaminya merupakan sebahagian daripada tanggungjawab moral seorang Muslim.

Nasihat kepada masyarakat

Masyarakat disarankan supaya tidak membuat keputusan kewangan hanya kerana percaya kepada seseorang ejen, tertarik dengan pulangan tinggi atau melihat petikan hukum dalam bahan promosi. Bacalah kontrak sepenuhnya, fahami risiko, semak kesahihan dakwaan pengesahan syariah dan dapatkan nasihat bebas apabila diperlukan.

Pada masa yang sama, elakkan menghukum sesuatu syarikat atau individu sebagai penipu tanpa bukti yang mencukupi. Sebarang dakwaan salah laku hendaklah diteliti secara adil dan dirujuk kepada pihak berkuasa yang berkaitan. Tujuan peringatan ini ialah melindungi masyarakat dan memelihara integriti muamalat Islam, bukannya menjatuhkan pihak tertentu.

Penutup

Keuntungan ialah salah satu tujuan perniagaan, tetapi amanah ialah asas yang menentukan keberkatannya. Seseorang ejen kedai emas yang berwibawa bukan sahaja mampu merealisasikan sasaran jualan, malah sentiasa komited mempertahankan hak pelanggan, memelihara maruah institusi agama serta enggan menerima sebarang keuntungan daripada sumber yang diragui. Di samping itu, keseluruhan urus niaga yang dijalankan hendaklah sentiasa patuh dan selari dengan ketetapan hukum syarak, terutamanya yang melibatkan perdagangan barangan kemas.

Janganlah kerana mengejar komisen, seseorang sanggup menyembunyikan kebenaran. Janganlah kerana ingin melariskan produk, fatwa dan irsyad hukum digunakan di luar konteksnya. Dan janganlah kerana percaya kepada sesuatu syarikat, seseorang berhenti bertanya tentang risiko serta hakikat akad yang dipromosikan.

Semoga Allah SWT mengurniakan kepada para peniaga dan ejen rezeki yang halal, hati yang amanah serta keberanian untuk mendahulukan kebenaran daripada keuntungan.

SAHIBUS SAMAHAH USTAZ AHMAD FAUWAZ BIN FADZIL

MUFTI WILAYAH PERSEKUTUAN